Po szczepieniu przeciw HPV najczęściej pojawia się lekki ból ręki, zaczerwienienie albo krótkotrwałe zmęczenie. Takie reakcje zwykle nie są powodem do niepokoju, ale dobrze wiedzieć, które objawy są typowe, jak sobie z nimi radzić i kiedy potrzebna jest pilna pomoc medyczna. Poniżej porządkuję najważniejsze informacje o skutkach ubocznych szczepionki przeciw HPV, przeciwwskazaniach i bezpieczeństwie kolejnych dawek.
Najważniejsze informacje o reakcjach po szczepieniu przeciw HPV
- Najczęstsze objawy to ból, obrzęk i zaczerwienienie w miejscu wkłucia oraz ból głowy.
- Zwykle mijają w ciągu 1-2 dni i nie wymagają specjalnego leczenia.
- Omdlenie może wynikać ze stresu lub samego wkłucia, dlatego po szczepieniu trzeba pozostać w pozycji siedzącej lub leżącej przez 15 minut.
- Anafilaksja jest niezwykle rzadka, ale obrzęk twarzy lub gardła, duszność i osłabienie wymagają natychmiastowej pomocy.
- Nie potwierdzono związku szczepień przeciw HPV z niepłodnością, chorobami autoimmunologicznymi ani POTS.
Jakie skutki uboczne szczepionki przeciw HPV występują najczęściej
Najczęściej organizm reaguje miejscowo, czyli dokładnie tam, gdzie podano zastrzyk. W przypadku szczepionki Gardasil 9 ból, obrzęk i zaczerwienienie oraz ból głowy są określane jako działania bardzo częste, występujące u co najmniej 1 osoby na 10. Zwykle mają łagodne lub umiarkowane nasilenie.
| Częstość | Możliwe objawy | Co zwykle oznaczają |
|---|---|---|
| Bardzo często, co najmniej 1 na 10 osób | Ból, obrzęk i zaczerwienienie w miejscu wkłucia, ból głowy | Typowa, przejściowa reakcja organizmu |
| Często, nie więcej niż 1 na 10 osób | Świąd lub zasinienie w miejscu wkłucia, gorączka, zmęczenie, zawroty głowy, nudności | Objawy ogólne, które zwykle szybko ustępują |
| Rzadko lub bardzo rzadko | Silna reakcja alergiczna, omdlenie, inne nietypowe objawy | Wymagają oceny medycznej, szczególnie gdy są nasilone |
Jak podaje NIZP PZH, mogą wystąpić także bóle mięśni, rozbicie, gorączka, nudności lub inne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Najczęściej pojawiają się w ciągu kilku pierwszych dni i ustępują samoistnie.
Ile trwają objawy i co można zrobić w domu
Typowa reakcja po szczepieniu trwa od kilkunastu godzin do 1-2 dni. Ręka może boleć przy dotyku lub unoszeniu, ale delikatne poruszanie nią jest lepsze niż całkowite unieruchomienie. Pomocny bywa chłodny okład przyłożony na kilka minut, odpoczynek i odpowiednia ilość płynów.
Nie zalecam przyjmowania leków przeciwgorączkowych „na zapas”, jeśli nie ma objawów. Gdy pojawi się gorączka lub ból, można rozważyć lek odpowiedni dla wieku i stanu zdrowia, zgodnie z ulotką albo zaleceniem lekarza. U dziecka nie należy samodzielnie dobierać dawki na podstawie wieku bez uwzględnienia masy ciała.
Kontakt z lekarzem jest rozsądny, jeśli objawy są coraz silniejsze, utrzymują się dłużej niż kilka dni, gorączka jest wysoka albo pojawiają się objawy, których wcześniej nie było. Sam ból ręki czy niewielkie zmęczenie nie oznaczają, że szczepionka zaszkodziła ani że trzeba rezygnować z kolejnej dawki.
Omdlenie po szczepieniu nie zawsze oznacza uczulenie
Omdlenie może wystąpić po różnych procedurach medycznych, a u nastolatków często wiąże się ze strachem przed igłą, napięciem lub chwilowym spadkiem ciśnienia. Może pojawić się także wtedy, gdy sama szczepionka nie wywołuje żadnej niebezpiecznej reakcji alergicznej.
Najbezpieczniej przyjąć szczepienie na siedząco lub leżąco, a po podaniu preparatu pozostać pod obserwacją przez 15 minut. Jeśli przed omdleniem pojawiają się zawroty głowy, mroczki przed oczami, nudności albo szum w uszach, trzeba od razu powiedzieć o tym personelowi.
To drobna zasada, ale robi dużą różnicę. Chroni przed upadkiem i urazem, który może być znacznie poważniejszym problemem niż samo krótkotrwałe zasłabnięcie.
Kiedy objawy wymagają pilnej pomocy
Najpoważniejszym, choć bardzo rzadkim powikłaniem jest anafilaksja, czyli gwałtowna reakcja alergiczna. Jej sygnały mogą pojawić się krótko po szczepieniu i obejmują pokrzywkę, obrzęk ust, języka lub gardła, trudności w oddychaniu, przyspieszone bicie serca, silne zawroty głowy albo nagłe osłabienie.
W takiej sytuacji nie należy czekać, aż objawy same miną. Trzeba natychmiast poinformować personel, jeśli osoba nadal znajduje się w punkcie szczepień, albo zadzwonić pod numer 112. Każdy punkt szczepień powinien być przygotowany do rozpoznania i leczenia takiej reakcji.
Jeżeli wystąpi nietypowy objaw, nie warto automatycznie przypisywać go szczepionce. Niepożądany odczyn poszczepienny oznacza zdarzenie, które pojawiło się po szczepieniu, ale sam fakt następstwa czasowego nie dowodzi jeszcze związku przyczynowego. Dlatego przy utrzymujących się lub ciężkich dolegliwościach potrzebna jest ocena lekarza.
Kto powinien odłożyć szczepienie lub skonsultować je z lekarzem
Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest ciężka reakcja alergiczna po wcześniejszej dawce albo na składnik konkretnego preparatu. Przed szczepieniem trzeba powiedzieć personelowi o wcześniejszych reakcjach alergicznych, omdleniach po zastrzykach, chorobach przewlekłych i przyjmowanych lekach.
Przy ostrej chorobie z wysoką gorączką szczepienie zwykle przekłada się do czasu poprawy. Łagodny katar bez gorączki nie musi oznaczać konieczności odroczenia, ale ostateczną decyzję podejmuje osoba kwalifikująca do szczepienia.
Szczepionek przeciw HPV nie podaje się rutynowo w ciąży. Jeśli dawka została podana, zanim rozpoznano ciążę, nie jest to samo w sobie wskazanie do żadnego specjalnego postępowania, ale kolejne dawki należy omówić z lekarzem. Karmienie piersią zazwyczaj nie stanowi przeszkody.
Czego obawy przed szczepieniem nie potwierdzają
Wokół szczepień przeciw HPV narosło wiele obaw, zwłaszcza dotyczących płodności, chorób autoimmunologicznych, zespołu Guillaina i Barrégo, POTS oraz przewlekłego zmęczenia. Analizy bezpieczeństwa nie potwierdziły związku przyczynowego między szczepieniem a tymi chorobami.
Europejska Agencja Leków ocenia, że korzyści ze stosowania Gardasil 9 przewyższają ryzyko. To nie znaczy, że szczepionka nie może wywołać żadnej reakcji. Oznacza raczej, że dominują krótkotrwałe, łagodne objawy, a ciężkie zdarzenia są wyjątkowo rzadkie w porównaniu z konsekwencjami zakażeń HPV.
Trzeba też pamiętać, że szczepionka nie zawiera całych, zdolnych do namnażania wirusów HPV, więc nie może wywołać zakażenia tym wirusem. Nie zastępuje jednak badań przesiewowych, w tym profilaktyki raka szyjki macicy zgodnej z aktualnymi zaleceniami.
Najrozsądniejszy plan po podaniu dawki
- Przez 15 minut pozostań w pozycji siedzącej lub leżącej.
- Przez pierwszą dobę obserwuj samopoczucie, ale nie traktuj lekkiego bólu ręki jako sygnału alarmowego.
- Przy bólu zastosuj chłodny okład i odpoczynek, a leki przyjmuj tylko wtedy, gdy są potrzebne.
- Przy duszności, obrzęku twarzy lub gardła albo nagłym osłabieniu natychmiast wezwij pomoc.
- Przed kolejną dawką poinformuj lekarza o każdej silnej lub nietypowej reakcji.
Moim zdaniem najważniejsze jest rozróżnienie między spodziewaną reakcją organizmu a objawem alarmowym. Ból ręki, zmęczenie czy lekka gorączka zwykle są krótkim kosztem odpowiedzi immunologicznej, natomiast problemy z oddychaniem, rozległa reakcja alergiczna lub utrzymujące się pogorszenie stanu zdrowia wymagają szybkiej konsultacji.
